Dalsze, interesujące wnioski z Międzynarodowego Badania Kompetencji Uczniów 🧠👇
Z raportu PISA wynika, że AI używana jako „droga na skróty” obniża wyniki uczniów, ponieważ zwalnia ich z procesów poznawczych niezbędnych do budowania umiejętności. Natomiast AI stosowana świadomie, mądrze i umiarkowanie nie szkodzi wynikom, a w połączeniu z krytycznym myśleniem może wspierać proces uczenia się.
Korzystanie z AI a wyniki w nauce: • W większości krajów uczniowie, którzy w ogóle nie korzystają z chatbotów AI do rozwiązywania zadań domowych czy pisania prac, uzyskali wyższe średnie wyniki (m.in. z nauk przyrodniczych i matematyki) niż uczniowie używający AI rutynowo. • W sytuacji, gdy AI służy głównie do automatycznego generowania gotowych prac, streszczania tekstów czy pisania projektów za ucznia, odnotowuje się spadek wyników. W niektórych analizach spadek ten wynosi średnio nawet 20 punktów - co zgodnie z metodologią PISA odpowiada w przybliżeniu ubytkowi całorocznej nauki szkolnej. Zjawisko to osłabia rozwój krytycznego myślenia oraz umiejętności samodzielnego rozwiązywania problemów.
Sposób wykorzystania ma kluczowe znaczenie: Wpływ AI na naukową sprawność uczniów w dużej mierze zależy od intencji i sposobu użycia: • Uczniowie, którzy traktują AI jako narzędzie wspierające (np. do tłumaczenia trudnych pojęć, szukania wskazówek czy nauki języka), a zarazem poświęcają odpowiednią ilość czasu na samodzielną pracę, osiągają wyniki zbliżone do osób niestosujących AI. • Największy spadek wyników widać u uczniów, którzy zastępują własną pracę intelektualną odpowiedziami z AI. W raporcie zwraca się uwagę na wzrost odsetka tzw. „pobieżnych czytelników”, czyli uczniów bezkrytycznie przyjmujących bezrefleksyjne odpowiedzi, co przekłada się na trudności z czytaniem ze zrozumieniem i analizą danych.
Częstotliwość korzystania: • Około 20% uczniów w krajach OECD deklaruje codzienne (lub prawie codzienne) korzystanie z AI do zadań szkolnych. Nadmierna i bardzo częsta praca z AI wiąże się ze spadkiem koncentracji, mniejszym zaangażowaniem w lekcje oraz gorszymi wynikami na egzaminach PISA. • Okazjonalne/tygodniowe wspomaganie się narzędziami cyfrowymi w celach edukacyjnych nie powoduje znaczących strat w wynikach, pod warunkiem że towarzyszy mu wysokie zaangażowanie i samodzielne, aktywne poszukiwanie wiedzy.
Wyzwania dla szkół i systemów edukacji: OECD podkreśla, że technologia AI stała się nieodłączną częścią życia uczniów, dlatego głównym wyzwaniem nie jest zakazywanie AI, lecz zmiana podejścia do nauczania: • Tradycyjne zadania domowe tracą sens, jeśli uczeń może je bezmyślnie wykonać za pomocą AI. Szkoły muszą projektować prace wymagające głębszej refleksji, weryfikacji faktów (fact-checking) oraz uzasadniania własnego toku myślenia. • Kluczową umiejętnością staje się kwestionowanie odpowiedzi AI, wykrywanie błędów i halucynacji modelowych oraz traktowanie AI jako partnera do dyskusji, a nie gotowej wyroczni. 