Za nami spotkanie dla trenerów i edukatorów osób dorosłych w ramach projektu „Beyond the formula”
13 września, w godzinach 12:00-14:00 w Miejskim Domu Kultury w Sulejówku odbyło się dwugodzinne spotkanie warsztatowe skierowane do trenerów, edukatorów, animatorów i osób pracujących z dorosłymi, w szczególności z seniorami o niskim poziomie podstawowych umiejętności matematycznych.
Spotkanie było okazją do zaprezentowania rezultatów projektu „Beyond the formula – kształtowanie podstawowych umiejętności matematycznych dorosłych słuchaczy”, realizowanego przez Fundację DeployingFUTURE we współpracy z hiszpańskim partnerem Universal Mobility SL w ramach programu Erasmus+.
Punktem wyjścia do rozmowy był problem, który w edukacji osób dorosłych bardzo często pozostaje niewidoczny – niski poziom praktycznych kompetencji matematycznych. Nie chodzi przy tym wyłącznie o umiejętność wykonania prostego działania. Znacznie większym wyzwaniem bywa wykorzystanie matematyki wtedy, gdy trzeba podjąć rzeczywistą decyzję: porównać dwie promocje, ocenić koszt umowy, zrozumieć oprocentowanie, prawidłowo odczytać wykres, zinterpretować procent lub punkt procentowy czy zastanowić się, czy liczba przedstawiona w mediach rzeczywiście potwierdza stawianą tezę.
Dużo miejsca podczas spotkania poświęciliśmy specyfice pracy z osobami starszymi. Wielu seniorów ma za sobą doświadczenia szkolne, w których matematyka kojarzyła się przede wszystkim z oceną, stresem, zapamiętywaniem wzorów i szukaniem jednej poprawnej odpowiedzi. Po kilkudziesięciu latach bardzo łatwo pojawia się przekonanie: „matematyka nigdy nie była dla mnie”, „już tego nie pamiętam” albo „w moim wieku nie jest mi to potrzebne”.
Tymczasem matematyka jest obecna niemal w każdej sferze codziennego życia. Spotykamy ją podczas zakupów, analizowania rachunków, korzystania z usług bankowych, podpisywania umów, czytania informacji zdrowotnych, oglądania wiadomości, śledzenia sondaży czy przeglądania mediów społecznościowych.
Dlatego jednym z głównych tematów naszego spotkania było odejście od tradycyjnego, szkolnego sposobu uczenia matematyki osób dorosłych.
Nie zaczynamy od pytania: „Kto pamięta, jak oblicza się procent?”. Zaczynamy od konkretnej sytuacji.
Produkt kosztował 200 zł, a sklep oferuje rabat 25%. Ile mniej więcej zapłacimy?
Ryzyko wzrosło o 100%. Ale z ilu przypadków do ilu?
Reklama informuje, że preparat pomaga 9 na 10 osób. Ilu ludzi uczestniczyło w badaniu?
Umowa kosztuje „tylko 39 zł miesięcznie”. Ale przez ile miesięcy?
Wykres pokazuje „dramatyczny wzrost”. Dlaczego jednak jego oś zaczyna się od 95, a nie od zera?
Takie pytania pokazują, że bardzo podstawowa matematyka może być jednym z najważniejszych narzędzi świadomego funkcjonowania we współczesnym świecie.
Szczególnie dużo uwagi poświęciliśmy podczas warsztatów związkom pomiędzy niskimi kompetencjami matematycznymi a dezinformacją. Współczesna manipulacja nie zawsze polega na podaniu fałszywej informacji. Bardzo często wykorzystuje liczby, które same w sobie mogą być prawdziwe.
Można przedstawić prawdziwy procent bez pokazania wartości początkowej. Można użyć średniej, która ukrywa ogromne różnice w badanej grupie. Można dobrać skalę wykresu tak, aby niewielka zmiana wyglądała jak gwałtowny wzrost. Można powołać się na wynik badania, nie informując, że wzięło w nim udział zaledwie kilka osób.
Dlatego w projekcie „Beyond the formula” połączyliśmy rozwijanie podstawowych kompetencji matematycznych z krytycznym myśleniem, fact-checkingiem i edukacją dotyczącą dezinformacji.
Jednym z najważniejszych elementów spotkania była prezentacja przygotowanego w ramach projektu obszernego skryptu edukacyjnego.
Opracowany pakiet zawiera 12 scenariuszy warsztatowych dla trenerów oraz 12 odpowiadających im kart pracy przeznaczonych dla dorosłych słuchaczy, w szczególności seniorów. Materiały dotyczą między innymi logiki w życiu codziennym, procentów i punktów procentowych, proporcji, ułamków, prawdopodobieństwa, statystyki i wykresów, szacowania, finansów, bankowości, skali, ofert, promocji i umów.
Całość kończy się modułem pokazującym, w jaki sposób podstawowa matematyka może pomagać w rozpoznawaniu dezinformacji.
Podczas spotkania pokazaliśmy również, w jaki sposób korzystać z tych materiałów w praktyce. Scenariusze nie są instrukcją, którą trener musi realizować od pierwszej do ostatniej strony. Można wybierać poszczególne ćwiczenia, zmieniać tempo pracy, pracować indywidualnie, w parach lub w małych grupach i dostosowywać poziom trudności do możliwości konkretnych uczestników.
Jednym z najważniejszych wniosków wynikających z projektu jest zasada:
najpierw sytuacja, potem intuicja, następnie proste obliczenie, a dopiero na końcu nazwanie matematycznego mechanizmu.
Rozmawialiśmy również o języku, jakim trener powinien posługiwać się podczas pracy z dorosłymi. Zwroty takie jak „to przecież łatwe”, „każdy powinien to wiedzieć” czy „nie pamięta pani tego ze szkoły?” mogą bardzo szybko odtworzyć wcześniejsze negatywne doświadczenia uczestników.
Znacznie lepiej powiedzieć: „sprawdźmy to razem”, „można do tego dojść na kilka sposobów”, „nie chodzi o szybkość” albo „najpierw spróbujmy oszacować”.
Bardzo ważne było także podkreślenie, że niski poziom formalnych umiejętności matematycznych nie oznacza niskich kompetencji życiowych. Senior może nie pamiętać wzoru na procent, ale przez kilkadziesiąt lat prowadził gospodarstwo domowe, planował wydatki, porównywał ceny, oszczędzał i podejmował decyzje finansowe. Zadaniem edukatora jest wykorzystanie tego doświadczenia jako punktu wyjścia do dalszego uczenia się.
Nie chcemy więc, aby uczestnik po zakończeniu zajęć potrafił rozwiązać skomplikowane równanie.
Chcemy, aby częściej zadawał pytania:
„Z czego policzono ten procent?”
„Ile osób uczestniczyło w badaniu?”
„Czy mamy wszystkie dane?”
„Dlaczego ten wykres wygląda aż tak dramatycznie?”
„Ile zapłacę łącznie?”
„Czy przedstawiony wniosek naprawdę wynika z tych liczb?”
Jeżeli takie pytania zaczynają pojawiać się spontanicznie, oznacza to, że matematyka przestaje być szkolnym przedmiotem, a zaczyna być narzędziem samodzielności.
I właśnie temu służy projekt „Beyond the formula”.
Dziękujemy wszystkim uczestnikom za dwie godziny bardzo intensywnej pracy, rozmów, wymiany doświadczeń i wspólnego przyglądania się temu, jak można inaczej myśleć o edukacji matematycznej osób dorosłych.
Dziękujemy również Miejskiemu Domowi Kultury w Sulejówku za możliwość organizacji spotkania w przestrzeni dostosowanej do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
Bo matematyka w edukacji dorosłych nie musi oznaczać powrotu do szkolnej ławki.
Może oznaczać coś znacznie ważniejszego – większą samodzielność, lepsze decyzje, większą odporność na manipulację i umiejętność świadomego poruszania się w świecie, w którym coraz więcej informacji zapisanych jest właśnie za pomocą liczb.
Rodzaj działania: AKCJA 2 Partnerstwa na rzecz współpracy, partnerstwa na małą skalę w sektorze edukacji dorosłych w ramach programu Erasmus+ (KA210-ADU) Tytuł projektu: Beyond the formula - shaping the basic mathematical skills of adult learners. Numer wniosku: 2025-1-PL01-KA210ADU-000351391 
